| 
Φ Υ Σ Ι Κ Η
Φυσική Α΄ Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου
- Οδηγίες για τον εκπαιδευτικό.
Το μάθημα της Φυσικής, η"ΦυσικήμεΠειράματα",στηνπρώτη τάξη του Γυμνασίου προβλέπεταιναδιδάσκεταιμίαώρατηνεβδομάδα,στηντάξηήστο εργαστήριο,από έναν εκπαιδευτικόοοποίοςσυντονίζει τηνεκπαιδευτικήδιαδικασία.Αυτήπεριλαμβάνει απαραίτητα (και) πραγματικό πειραματισμό,από τουςίδιουςτους μαθητές,σεομάδες.
Η συγγραφικήομάδα ελπίζει ότι οιμαθητέςθακάνουνπειράματα και ο εκπαιδευτικόςθα συντονίζειαλλάκαιθααυτενεργεί.Σεαυτότοπλαίσιο,παραθέτειμερικές"οδηγίες"για τονεκπαιδευτικό,οι οποίεςθεωρεί ότι θαβελτιστοποιήσουντην εκπαιδευτικήδιαδικασία τουμαθήματοςμετηνπραγματοποίησηπειραμάτων, ελπίζειδεστηνκαθιέρωσηενός συστηματικούπραγματικού πειραματισμού σεόλεςτιςβαθμίδες εκπαίδευσης.
2. Σκοπός.
Σκοπόςτουμαθήματοςείναι ηομαλήμετάβασητωνμαθητώναπότηνπεριγραφική προσέγγισητωνφυσικώνεννοιώνκαιτωνφυσικώνφαινομένωνστοδημοτικόσχολείο στηναυστηρότερηκαι, κυρίως,ποσοτικήπροσέγγισήτουςωςφυσικάμεγέθηκαι φυσικές διαδικασίες, αντίστοιχα, στοΓυμνάσιο.Γιατηνεπίτευξηαυτούτουσκοπού:α)προτείνεται ηεφαρμογήκατά τηνεκπαιδευτικήδιαδικασίατηςεπιστημονικής/εκπαιδευτικήςμεθόδου μεδιερεύνηση, ηοποίαακολουθείταικαι στοδημοτικόσχολείοκαι προϋποθέτειτην πραγματοποίησηαποδεικτικούπειραματισμούσεκάθεθεματικήενότητακαι β) επιλέγονται και προτείνονταιδώδεκαθεματικέςενότητες, μεκριτήριατηνεισαγωγικήαντιμετώπισή τουςήδηστοδημοτικόσχολείο,τηγενικότητατωνφυσικώνεννοιών,τησπουδαιότητα των φαινομένων μελέτης τους και, κυρίως, τη δυνατότητα εκτέλεσης απλού πειραματισμούστοσχολείοκατά την εκπαιδευτικήδιαδικασία.Στο πλαίσιοαυτούτου σκοπού,επιδιώκεταιηεπίτευξηγενικώνκαι ειδικώνστόχωνγιατηνεξυπηρέτησητου διττούχαρακτήρατηςεκ-παίδευσηςστηφυσικήεπιστήμη: τουεκπαιδευτικού/γνωσιακού και τουπαιδευτικού/παιδαγωγικού.Επιδιώκεταιηενίσχυσητουγνωσιακούυποβάθρου τωνμαθητώνστιςέννοιεςτων θεματικών που έχουνεπιλεγεί, αλλάκαι η ανάπτυξη δεξιοτήτων, η αλλαγή στάσεων και η διαμόρφωσηορθολογικούτρόπουσκέψης.
3. Μεθοδολογία/ ΜεθοδολογικάΒήματα/ Γενικοί Στόχοι
Η επιστημονική/εκπαιδευτική μέθοδος με διερεύνηση εξυπηρετεί το διττό αυτό χαρακτήρα και είναι αυτήηοποίαεφαρμόζεταιωςερευνητικάεξελισσόμενοδιδακτικό πρότυπο στα βιβλία "Φυσικά – Ερευνώ και Ανακαλύπτω" της Ε΄ και Στ΄τάξης του δημοτικού σχολείου.Ταβήματα της επιστημονικής/εκπαιδευτικήςμεθόδουμε διερεύνηση είναι:α.παρατηρώ,πληροφορούμαι,ενδιαφέρομαι, β.συζητώ,αναρωτιέμαι,υποθέτω, γ. ενεργώ,πειραματίζομαι,δ.συμπεραίνω,καταγράφωκαιε.εφαρμόζω,εξηγώ,γενικεύω. Ταβήματααυτά είναιακριβώςαντίστοιχαμεταβήματατηςιστορικάκαταξιωμένης επιστημονικήςμεθόδουγιατην έρευνα: α.έναυσμα ενδιαφέροντος, β. διατύπωση υποθέσεων, γ. πειραματισμός,δ. διατύπωσηθεωρίαςκαι ε. συνεχής έλεγχος.
Σεκάθεμεθοδολογικόβήματηςεκπαιδευτικήςδιαδικασίαςπροτείνονταιδραστηριότητες καιεπιμέρουςδιαδικασίεςγιατηνεπίτευξη γενικώνστόχων,εκτόςτουσκοπούτου μαθήματοςκαι τωνειδικώνστόχωνανάθεματικήενότητα,οι οποίοιαναφέρονται παρακάτω. Οιγενικοί στόχοι αφορούν στην απόκτηση γνώσεων, στην ανάπτυξη δεξιοτήτωνκαιστηναλλαγήστάσεωντωνμαθητών.Οβαθμόςεκπλήρωσηςτου καθενός κατάτην εκπαιδευτικήδιαδικασίαείναι δυνατόννααξιοποιηθείκαι ωςεπιμέρουςκριτήριο αξιολόγησηςτης διαδικασίαςκαι των μαθητών.
• Στο πρώτο μεθοδολογικό βήμα προτείνεται η παρατήρηση φυσικών φαινομένων, τεχνολογικώνεφαρμογώνήανθρωπίνωνδραστηριοτήτων,αλλά και ηανάγνωση επίκαιρωνειδήσεων ήσχετικών μετηθεματικήενότητα πληροφοριών. Στην επικαιροποίησητου υλικού αυτού σημαντική είναι η συμβολή του εκπαιδευτικού. Γενικοίστόχοι(καικριτήριααξιολόγησης)σεαυτό το βήμαείναιηπρόκληση/ παρώθησηήτοέναυσματουενδιαφέροντος(ήκαιτηςπεριέργειας)τωνμαθητών, αλλά και η ικανοποίησητου εκπαιδευτικούόταν ησυμμετοχήτων μαθητώνστην εκπαιδευτικήδιαδικασίακαι τονπειραματισμό δενείναι –μόνον– υποχρέωσητων μαθητών αλλά και απαίτησή τους(!)
• Στο δεύτερο μεθοδολογικό βήμα, μετά τις εναυσματικές διαδικασίες, ακολουθεί πρότασηπροςτουςμαθητέςνα συζητήσουνμεταξύτους–κατάπροτίμησημετη βοήθειατου/τηςκαθηγητή/τριάς τους–,νααναρωτηθούνκαιναδιατυπώσουν υποθέσεις.Έναςαπότουςγενικούςστόχουςτουμεθοδολογικούαυτούβήματοςείναιη προετοιμασίατων μαθητών(/μελλοντικώνπολιτών),ώστενασυνηθίσουννασυζητούνμε άλλους,νασκέπτονταιορθολογικάχωρίςπροκαταλήψειςκαι νασυν-μετέχουνενεργάστις προσπάθειεςεπίλυσηςπροβλημάτων,αντίνααναμένουνπαθητικάτιςαπαντήσειςαπόάλλους.
• Στοτρίτο μεθοδολογικό βήμα, απαιτείται η οργάνωση και η πραγματοποίηση "αποδεικτικών" πειραμάτων απότους μαθητέςμε άμεσο στόχοτον έλεγχο(επιβεβαίωσηή διάψευση)τωνυποθέσεων.Ευκταίοείναικάποιααπότιςυποθέσειςναεπιβεβαιωθείαπό ταπειράματαταοποίαθαγίνουνκαιναοδηγήσειτουςμαθητές,μέσω τουπειραματισμού, στην ανακάλυψη/διατύπωσητωνορθώνσυμπερασμάτων. Έμμεσοςστόχος(και κριτήριο αξιολόγησης)είναι ηενεργοποίηση/δραστηριοποίησητωνμαθητών,ηδημιουργική συνεργασίατουςσεομάδες(ομαδο-συν-εργασία), ηεπινοητικότητα,ηανάπτυξη πρακτικώνδεξιοτήτωνκαι ηικανότητακαταγραφήςτωνπαρατηρήσεώντους, η βέλτιστη εκτέλεσηπειραματισμών,αλλά και ηαναγνώριση/αντιμετώπισηπιθανώνατελειών ή αστοχιών.Απώτεροιστόχοι είναιηενεργητικήσυμμετοχήτωνμαθητών(ως ενεργοί πολίτεςστομέλλον)σε "βιωματικές" αποδεικτικέςδιαδικασίεςκαι ηαυτονόητη αποδοχή τωναποτελεσμάτωναυτώντωναντικειμενικώναποδεικτικώνδιαδικασιών.
• Στοτέταρτομεθοδολογικόβήμα,στηλογικήτηςανακάλυψης– καιόχιαπομνημόνευσης –της γνώσης,οι μαθητές, βασιζόμενοι στιςπαρατηρήσειςτουςκατά τονπειραματισμό,αξιολογούν, κρίνουνκαι διατυπώνουν–οι ίδιοι–συμπεράσματα,συμπληρώνονταςτο γνωσιακό τους υπόβαθρο.Αυτάτασυμπεράσματακαταγράφουνοι μαθητέςστιςαντίστοιχεςκενέςσειρές των προβλεπόμενωνφύλλωνεργασίας.Προφανώς,άμεσοςστόχος– καικριτήριοαξιολόγησης– αυτού του μεθοδολογικούβήματος είναι ηανακάλυψητηςγνώσηςαπό τουςμαθητές και η ολοκλήρωσητου γνωσιακούαντικειμένουτηςμελέτηςκάθε θεματικήςενότητας.Απώτεροι στόχοιείναιη ανάπτυξητηςκριτικής ικανότηταςτωνμαθητών,ηαπροκατάληπτηαπόφαση, ηαποδοχήτωνσυμπερασμάτωνμεβάσηκαιμόνοτα αποτελέσματατωναποδεικτικών διαδικασιώνκαι ησυνειδητοποίησηότι "στηφυσική– όπωςκαι στηνεκπαίδευσηστη φυσική –τα συμπεράσματα δενπροκύπτουναπόσυζήτησηήκάποιαψηφοφορία,αλλά πάντοτεμετάαπότην εκτέλεσηπειραμάτων". Ζητούμενο,επίσης,απότονεκπαιδευτικό είναι η διατύπωσητων συμπερασμάτων απότουςίδιουςτουςμαθητέςμετην αίσθηση ότι είναι "δική τουςανακάλυψη".
• Στοπέμπτο,τελευταίο,μεθοδολογικό βήμα επιδιώκεταιηεκπλήρωση πολλαπλώνγενικών στόχων: ηεφαρμογήτωνσυμπερασμάτωνγιατην εμπέδωσητηςγνώσηςη οποία ανακαλύφθηκε,ηεξήγησηφυσικώνφαινομένωνκαιτεχνολογικώνεφαρμογώνμεαυτά,η ερμηνείαφυσικώνμακροσκοπικώνφαινομένωνμετιςδομές,τιςκινήσειςκαι τις διαδικασίεςτουμικρόκοσμου(μεαναφορέςστοπαράρτημα"ομικρό-κοσμοςσυγκροτεί καιεξηγείτομακρό-κοσμο",τοοποίοσυνοδεύειτα φύλλαεργασίας),ηγενίκευσητων συμπερασμάτωνσε ευρύτερα φυσικάφαινόμενα,τεχνολογικέςπρακτικές και εφαρμογές αιχμήςπου αναζητούνταισεδιάφορεςπηγέςκαι στοδιαδίκτυο, καθώςκαι ηδιαθεματική μελέτητουςπουσυνδυάζει τα συμπεράσματαμεδιάφορες(κοινωνικές,ιστορικές, οικονομικές, περιβαλλοντικέςκ.ά.)παραμέτρουςτων φυσικώνφαινομένωνκαι τεχνολογικώνεφαρμογώντωνδιαφόρωνθεματικώνενοτήτων.
Συνοπτικά,η εφαρμογήαυτής τηςμεθοδολογίαςστην εκπαιδευτική διαδικασία δεν οδηγεί τουςμαθητέςαπλώςστηγνώση,αλλάτουςασκείσεένανορθολογικόκαιδημιουργικό τρόποσκέψης.Ηγνώσηπροκύπτειωςσυμπέρασμαμιαςπειραματικής–πραγματικής/"διά χειρός"βιωματικής– διαδικασίαςκαι όχι μετηναπομνημόνευση,προδιατυπωμένωναπό άλλους,περιγραφώνκαι ορισμών. Γενικότερα, τουςκαθοδηγεί να συνηθίσουνστην εφαρμογήμιαςκριτικήςκαι αποδεικτικήςδιαδικασίας,μεαντίστοιχαβήματα, σεκάθε περίπτωσηπροβληματισμούστηνκαθημερινήζωή.
4. Θεματικές Ενότητες/ΦύλλαΕργασίας/Ειδικοί Στόχοι.
Οι προβλεπόμενεςθεματικές ενότητες του μαθήματος είναι:
1. Μετρήσεις μήκους–Η μέση τιμή.
2. Μετρήσεις χρόνου– Η ακρίβεια.
3. Μετρήσεις μάζας–Ταδιαγράμματα.
4. Μετρήσειςθερμοκρασίας– Ηβαθμονόμηση.
5. Από τηθερμότηταστη θερμοκρασία– Η θερμικήισορροπία.
6. Οι αλλαγές κατάστασης του νερού – Ο "κύκλος"τουνερού.
7. Η διαστολήκαι συστολή του νερού – Μια φυσική"ανωμαλία".
8. Το φωςθερμαίνει – "ψυχρά" και "θερμά"χρώματα.
9. Το φαινόμενοτου θερμοκηπίουυπερ-θερμαίνει.
10.Το ηλεκτρικό βραχυ-κύκλωμα–Κίνδυνοι και "ασφάλεια".
11.Από τον ηλεκτρισμόστο μαγνητισμό– Ο ηλεκτρικός(ιδιο-)κινητήρας.
12.Από τομαγνητισμόστονηλεκτρισμό– Η ηλεκτρική(ιδιο-)γεννήτρια.
Παράρτημα: Ο μικρό-κοσμοςσυγκροτεί και εξηγεί τομακρόκοσμο.
Η εκπαιδευτικήδιαδικασίακάθεθεματικήςενότηταςυποστηρίζεται απόένα σχέδιοεργασίας, το οποίογιακάθεθεματικήενότηταπαρέχεταιστουςμαθητέςυπόμορφήφύλλουεργασίας σεέντυπηήκαι ηλεκτρονικήμορφή.Αυτόπεριλαμβάνειτιςελάχιστεςδυνατέςπληροφορίες γιατιςέννοιεςκαι ταφαινόμενατηςαντίστοιχηςθεματικήςενότητας,προτροπέςγια διάφορεςδραστηριότητες, κατάστασητων απαραίτητων υλικώνκαι μέσωνγια τον πειραματισμό,περιγραφές/ φωτογραφίεςκαι οδηγίεςγιατηνπραγματοποίησητων πειραμάτων,αλλάκαικενέςσειρέςκαιπίνακεςγιατηνκαταγραφήτωνμετρήσεων,των παρατηρήσεων,τωναπαντήσεωνστιςερωτήσειςκαι τωνσυμπερασμάτωναπότουςίδιους τους μαθητές. Σε μερικές θεματικέςενότητες / φύλλα εργασίαςοι πειραματισμοίστοχεύουν (και)στηνεξοικείωσητωνμαθητώνμεεισαγωγικέςέννοιες,διαδικασίεςκαι δεξιότητεςγια πειραματισμούςοι οποίοιαπαιτούνμετρήσειςκαι στοιχειώδηεπεξεργασίατους.Η πραγματοποίησηπειραμάτων, όμως, είναι απαραίτητηπροϋπόθεσηόλωντων φύλλων εργασίαςγιατηνανακάλυψητηςγνώσης.
Κάθεθεματικήενότηταολοκληρώνεταιμετιςπροβλεπόμενεςδιαδικασίες, δραστηριότητες καιπειραματισμούς,σύμφωναμετο αντίστοιχοφύλλοεργασίας,σεμία,δύοήκαι περισσότερες διδακτικέςώρες.Ταφύλλαεργασίας έχουν διαρθρωθείμε βάση ταβήματατης επιστημονικής/εκπαιδευτικήςμεθόδουμεδιερεύνησηκαι εκτόςτωνγενικώνστόχων επιδιώκεταιηεκπλήρωση καιειδικώνστόχωνανά θεματική ενότητα, οιοποίοι αφορούν–και αυτοί– στηναπόκτησηγνώσεων,στηνανάπτυξηδεξιοτήτωνκαιστηναλλαγήστάσεωντων μαθητών.
Σεκάθεθεματικήενότητα/φύλλοεργασίας(Φ.Ε.)επιδιώκεταιοιμαθητές:
Φ.Ε.1: νασυζητούνκαι ναπροβληματίζονταιγιαταμετρήσιμακαι ταμημετρήσιμαμεγέθη– ναπειραματιστούνκαι νακαταλήξουνσεσυμπεράσματα γιατηβέλτιστημέτρησητου μήκους μεμετροταινία– ναχρησιμοποιούντημετροταινίαγιαναπραγματοποιούνμετρήσειςμήκους ελαχιστοποιώνταςτο σφάλμα μέτρησης–ναυπολογίζουντη μέση τιμήαπό πολλές μετρήσεις– να διαπιστώσουνότι οιαποκλίσειςστιςμετρήσειςεξομαλύνονταιμε τον υπολογισμότης μέσης τιμής– ναεπιλέγουνμεταξύπολλώνκαι διαφορετικώνοργάνωνκαιτρόπωνμέτρησης– να αμφισβητούντο"αλάνθαστο"μιαςμόνηςμέτρησης.
Φ.Ε.2: να γνωρίσουντι ονομάζουμεμέτρησηχρόνου– νααναγνωρίζουνκαι νακατονομάζουν τιςδιαφορετικέςσυσκευές(αναλογικές,ψηφιακές)μέτρησης του χρόνου– ναπειραματιστούν και νακαταλήξουνσεσυμπεράσματαγιατηνακριβέστερηδυνατήμέτρησητουχρόνουκατά περίπτωση,σύμφωναμε τιςαπαιτήσειςκαι τα διατιθέμεναόργαναμέτρησης– ναμετρούντο χρόνοχρησιμοποιώνταςορθάτακατάλληλαχρονόμετρακαιναυπολογίζουντημέσητιμή πολλαπλώνμετρήσεων – να ενημερωθούν για τους ακριβέστερουςδυνατούςτρόπους μέτρησηςτουχρόνου.
Φ.Ε.3:να διακρίνουντοφυσικόμέγεθοςμάζααπότοφυσικόμέγεθοςβάρος–ναγνωρίσουν πειραματικάτοντρόπομέτρησηςτηςμάζαςκαι τοντρόπουπολογισμούτου βάρουςενός σώματοςμετηχρήσηζυγούκαι δυναμόμετρου,μετιςσωστέςμονάδες– ναεξοικειωθούνμε την κατασκευήκαι χειρισμόαυτοσχέδιουζυγούκαι τη βαθμονόμησηαυτοσχέδιου δυναμόμετρου–νασυμπληρώνουνκαιναχρησιμοποιούνδιαγράμματαεπιμήκυνσης–μάζας.
Φ.Ε.4:να αντιληφθούντηδιαφοράμεταξύτηςεκτίμησηςκαιτηςμέτρησηςτουφυσικού μεγέθουςθερμοκρασία–ναδιαπιστώσουνμεπειραματισμότηνανάγκηακριβούςμέτρησηςτης θερμοκρασίαςκατάπερίπτωσηκαι νακαταλήξουνσεσυμπεράσματαγιατοντρόπομέτρησής τηςμεακρίβεια–νακατανοήσουντηναρχήλειτουργίαςκαι τοντρόποβαθμονόμησηςτου θερμομέτρου–ναενημερωθούνγιαεναλλακτικούς τρόπουςμέτρησηςτηςθερμοκρασίαςκαινα αμφισβητούντιςεκτιμήσειςήτιςμετρήσειςτης θερμοκρασίαςχωρίςτη χρήσηκατάλληλων οργάνωνκαικανόνωνμέτρησης–ναπραγματοποιούνμεορθότρόπομετρήσειςθερμοκρασίας.
Φ.Ε.5: νασυζητήσουνγιατηδιαφοράαλλάκαιτησχέσηθερμοκρασίαςκαιθερμότητας–να πειραματιστούνγιανα αναγνωρίζουντιςδιαδικασίεςπουοδηγούντα σώματα σε θερμική ισορροπία–ναεξηγούνμετομικρόκοσμοτιςαυξήσεις/ μειώσειςτηςθερμοκρασίας–να ασκηθούνστηλήψηκαι καταγραφήσειράςμετρήσεων θερμοκρασίαςκαι χρόνου– να ασκηθούνστηδημιουργίαδιαγραμμάτωνθερμοκρασίας–χρόνουκαθώςκαι στηναξιοποίησή τους.
Φ.Ε.6:νασυνδέσουνμεπειραματισμότηφυσικήκατάσταση τουνερούμετηθερμοκρασίατου – να διαπιστώσουνμεπειραματισμό τησταθεροποίησητηςθερμοκρασίαςκατά τηντήξη/πήξη καιεξαέρωση/υγροποίησητουνερού–ναεξηγούντιςαλλαγέςτηςκατάστασηςτουνερούμε τιςδιαδικασίεςτουμικρόκοσμου–νασυσχετίσουνταφαινόμενατήξηςκαιεξαέρωσηςτου νερούμετις διάφορες περιοχές τουδιαγράμματοςθερμοκρασίας-χρόνου–νασυνδυάσουν τις τρειςφυσικέςκαταστάσειςτου νερούμετονκύκλο του νερούστηφύσηκαι να προβληματιστούνσχετικάμετησημασίατουγιατηζωήστονπλανήτη.
Φ.Ε.7:ναδιαχωρίζουντησυμπεριφοράτουνερούκατάτηνψύξητουαπόταυπόλοιπαυλικά– ναπεριγράψουναυτήτηδιαφορετικήσυμπεριφοράτουνερού–ναδιαπιστώσουνμεπειράματα την"ανώμαλη"συμπεριφοράτουνερούκατάτηνπήξητου–ναδιαπιστώσουνμεπειράματακαι παρατηρήσειςεπακόλουθαφαινόμενατηςανώμαληςσυμπεριφοράςτου νερού στο φυσικό κόσμοκαιναανακαλύψουντηχρησιμότητάτουςγιατηζωήστονπλανήτη–ναεξηγούν, γενικά,τηδιαστολή/συστολήτωνσωμάτωνμετιςδιαδικασίεςτουμικρόκοσμου.
Φ.Ε. 8: να διαπιστώσουν(και) πειραματικάτη διαφορετικήθέρμανση τωνσωμάτωναπό το φως,ανάλογαμετο χρώμα τους–να καταλήξουνσεσυμπεράσματακαι για τηδιαφορά ανάκλασηςτουφωτόςαπόσκουρόχρωμακαιανοιχτόχρωμασώματα– να διακρίνουντα χρώματασε"θερμά"και"ψυχρά"–ναεφαρμόζουντασυμπεράσματάτουςγιατην εξήγηση σχετικώνφαινομένων ή/καιτεχνολογικών προϊόντων–ναδιακρίνουνταχρώματακαιμεβάση ενεργειακάκριτήρια–νακατασκευάσουνοιίδιοικαι ναλειτουργήσουνέναναπλόηλιακό θερμοσίφωνα.
Φ.Ε.9: ναδιαπιστώσουν πειραματικάότιηπαρουσία διοξειδίουτουάνθρακασεένανχώροπου φωτίζεται επιτείνειτηθέρμανσήτου–νασυζητήσουνγιατοφαινόμενο τουθερμοκηπίουστη γη,τιςευεργετικέςτουσυνέπειεςγιατηζωήστονπλανήτηαλλάκαι τηνυπερθέρμανσηπου μπορεί ναπροκαλέσει–ναευαισθητοποιηθούνγιατιςαιτίεςπουτηνεπιτείνουνκαι να δραστηριοποιούνταιγιατονπεριορισμότους
Φ.Ε. 10:να αναγνωρίσουντους διάφορουςτύπουςηλεκτρικώνπηγών–να πειραματιστούνμε μπαταρίεςκαι νατιςμετρήσουνμεβολτόμετρο–να κατασκευάσουνένα απλό ηλεκτρικό στοιχείο– ναπραγματοποιήσουνηλεκτρικάκυκλώματα– νααναγνωρίσουνπεριπτώσεις "βραχυ"-κυκλωμάτων και ναπροσδιορίσουντις θέσειςτους–ναπροβλέπουνβραχυκυκλώματα στηνκαθημερινήζωήκαινατα αποτρέπουν–ναγνωρίζουντουςκινδύνουςτους–να κατανοήσουντοντρόπολειτουργίαςκαι τηχρησιμότητατης"ασφάλειας"στα ηλεκτρικά κυκλώματα.
Φ.Ε.11:να αναγνωρίζουντιςμηχανές,τιςσυσκευέςκαιταεργαλείαπουλειτουργούνμε ηλεκτρικούςκινητήρες– ναγνωρίσουντηναρχήλειτουργίαςτων ηλεκτρικώνκινητήρων–να κατασκευάσουνκαιναλειτουργήσουνέναναπλόηλεκτρικόκινητήρα–νααναγνωρίζουνκαινα κατανοούνταχαρακτηριστικάστοιχείαλειτουργίαςτωνηλεκτρικώνκινητήρων–ναεκτιμούντη συμβολήτωνηλεκτρικώνκινητήρωνστηνπαραγωγήηλεκτρικήςενέργειας,άρα καιστη διαμόρφωσητουσημερινούτεχνολογικούπολιτισμούμας.
Φ.Ε.12: να αναγνωρίζουνηλεκτρικέςπηγέςπουλειτουργούνμε ηλεκτρικέςγεννήτριες– να γνωρίσουντην αρχήλειτουργίαςτων ηλεκτρικώνγεννητριών– να κατασκευάσουνκαι να λειτουργήσουνμιααπλή ηλεκτρικήγεννήτρια–νααναγνωρίζουντουςδιαφορετικούςτρόπους κίνησηςτων ηλεκτρικώνγεννητριών–ναδιαχωρίζουνκαι ναεκτιμούντους"οικολογικούς" τρόπουςκίνησήςτουςαπό ανανεώσιμες/καθαρέςπηγέςενέργειας– ναεκτιμούντησυμβολή τωνηλεκτρικώνγεννητριώνστηβελτίωσητηςποιότηταςτηςζωήςμας.
5. Πειραματισμός.
Ταπειράματαταοποίαπροβλέπονταιστα φύλλα εργασίας–ή και αυτάταοποία προτείνονται από τουςεκπαιδευτικούςήτουςμαθητέςκαι προκύπτουναπό τησυζήτηση– διεξάγονταιστηναίθουσαδιδασκαλίαςήστοεργαστήριοτουσχολείουαπότουςίδιους τουςμαθητέςσεομάδεςτων4ή5,κατάπροτίμησημεκαθημερινά,απλάυλικάκαι μέσα. Κάποιεςιδιοκατασκευές/ σύνθετοι πειραματισμοί είναι δυνατόννα γίνονται με συνεργασία όλωντωνμαθητώντηςτάξης.Ευκταίοείναιοιμαθητέςνααναζητούνεκτωνπροτέρων, ναεπιλέγουνκαινα φέρνουνστηντάξηκάποιαήόλατααπλάυλικάκαιμέσατου πειραματισμούτους.Αυτόθατουςεπιτρέψεινααναπτύξουν(και) δεξιότητεςαναζήτησης καιεπιλογήςστιςμελλοντικέςεπιλογέςτουςωςπολίτεςτωνκατάλληλωνυλικώνκαι μέσων.Εξίσουσημαντικήείναικαιηπαραλαβήτουςστο τέλοςτουπειραματισμού,αφού ιδανικόθα ήταν οι μαθητέςνασυνεχίσουντονπειραματισμό,ως παιχνίδι,στοσπίτι, "δείχνοντας"και"εξηγώντας"σεάλλους. Εκτόςτωνπειραμάτων,ταοποίαπροβλέπονται καιπεριγράφονταιστα φύλλαεργασίας,προτείνεταικαι η"διάχειρός"(ιδιο-)κατασκευή μερικώναπλώνδιατάξεωνπειραματισμούκαθώςκαι οέλεγχοςτηςκαλήςλειτουργίαςτους για την ανάπτυξησχετικών δεξιοτήτων από τουςμαθητές (/μελλοντικούςπολίτες).
6. Αξιολόγηση.
Ηανάθεματικήενότητααξιολόγησητουκάθεμαθητήείναιδυνατόνναβασίζεται στη συμμετοχήκαιστοβαθμόδραστηριοποίησήςτουσεκάθεμεθοδολογικόβήμα,σύμφωνα μετους επιδιωκόμενουςανά βήμαεπιμέρουςστόχουςκαι ταπροτεινόμενα κριτήρια αξιολόγησης,τηνπροετοιμασίατου πειράματοςαναφορικάμετησυγκέντρωσηυλικών ή τηνπραγματοποίησηπροεργασίαςόπουαυτήαπαιτείται,αλλάκαι στοσυμπληρωμένοαπό τομαθητή φύλλοεργασίας.Συμπληρωματικά, οεκπαιδευτικόςμπορείναζητήσεικατάτη διάρκειατηςεκπαιδευτικήςδιαδικασίαςολιγόλεπτεςγραπτές δοκιμασίεςοι οποίεςείναι δυνατόννα περιέχουνερωτήσειςαντίστοιχεςαυτώνπουυπάρχουνσταφύλλαεργασίας αλλά και εφαρμογέςγενίκευσης τωνσυμπερασμάτωντουμαθητή.
Ηαξιολόγησηστοτέλοςτων δύοπρώτωντριμήνωνπροτείνεταιναπροκύπτειαπότο σύνολοτων συμπληρωμένωναπόκάθεμαθητήφύλλωνεργασίας,τησυνολικήσυμμετοχή και δραστηριοποίησήτου,αλλάκαι τιςωριαίεςυποχρεωτικέςγραπτές δοκιμασίεςοι οποίες προβλέπεται να γίνονται κατά τη διάρκειάτωντριμήνων.Ο εκπαιδευτικόςμπορεί να ζητήσει απόκάθεμαθητή: την εκτέλεσηενόςπειράματοςή τη συμπλήρωσηενός φύλλου εργασίας,απόαυτάπουέχουνγίνει,ήπαρόμοια,κατά τηνκρίσητου,δίνονταςήόχι πειραματικάδεδομένα,ήακόμητο συνδυασμόπερισσοτέρωντουενόςφύλλωνεργασίας. Συμπληρωματικά,ο εκπαιδευτικόςαξιολογείτησυνθετική,δημιουργικήσκέψηκαι ενεργοποίησητου μαθητήστιςατομικέςήομαδικέςιδιοκατασκευέςπου προτείνονται και έχουν, εντωμεταξύ,πραγματοποιηθεί.
Η προαγωγικήαξιολόγησηκατά τιςγραπτές ανακεφαλαιωτικέςεξετάσειςστο τέλος του σχολικούέτουςείναι δυνατόννα βασίζεταισεερωτήσεις,σεδραστηριότητεςκαι σε πειραματισμούς(μεήχωρίςπειραματικάδεδομένα)πουέχουνσυζητηθείκαιαπαντηθεί κατά τηδιάρκειατηςσχολικής χρονιάςστα φύλλαεργασίας,ναζητείται δεαπότομαθητή να διατυπώνει τιςυποθέσειςκαι τασυμπεράσματα.
7. Πρόσθετες Οδηγίες/ Πληροφορίες.
Σεμιαειδικήέκδοση των φύλλωνεργασίας–μόνο γιατονεκπαιδευτικό– υπάρχουν ενδεικτικέςπειραματικέςμετρήσειςκαι ενδεικτικέςαπαντήσειςσεόλα ταπειράματακαι τα ερωτήματα,συγκεντρωτικόςπίνακαςτωναπαιτούμενωνυλικώνκαι οργάνωνγιαόλατα φύλλα εργασίας, πρόσθετεςοδηγίεςγια τηβέλτιστηδυνατήδιεξαγωγήτηςεκπαιδευτικής διαδικασίαςκάθεθεματικήςενότητας,καθώςκαι επιπλέονερωτήσεις/απαντήσεις βοηθητικέςγια την αξιολόγησητων μαθητών.
Τις επιπλέον πληροφορίεςπου χρειάζονται οι μαθητές, ενθαρρύνονται από τον εκπαιδευτικόνατιςαναζητούνσεδιαθέσιμεςπηγέςκαι στοδιαδίκτυο,πάνταμετην καθοδήγησή του.
Η συγγραφικήομάδα υποστηρίζει τη διερευνητικήεκπαιδευτικήδιαδικασίαμεπειράματα (και) στηνΑ’Γυμνασίουμεσυνεχείςαναρτήσειςστο διαδικτυακότόποτουΕργαστηρίου Φυσικών ΕπιστημώνκαιΤεχνολογίαςτουΠανεπιστημίουΑθηνών:http://micro-kosmos.uoa.gr (ÆηΦυσικήΑ’Γυμνασίουή/καιÆτοΥλικό/Λογισμικόή/καιÆοιΕκΠαιδευτικές Προτάσεις).
Φυσική Α΄ Τάξης Εσπερινού Γυμνασίου
Όπως στο Ημερήσιο Γυμνάσιο
Φυσική Β΄ Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου
Διδακτέα ύλη – Διαχείριση Διδακτέας ύλης
Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή.
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 3
1.1. Οι φυσικές επιστήμες και η μεθοδολογία τους.
Να μη διδαχθεί.
1.2. Η επιστημονική μέθοδος.
Να μη διδαχθεί. Την επιστημονική μέθοδο οι μαθητές θα την προσεγγίσουν κατά την εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων.
1.3. Τα φυσικά μεγέθη και οι μονάδες τους.
Να μη διδαχθεί από το βιβλίο αλλά να γίνει εργαστηριακή διδασκαλία. Οι μαθητές θα προσεγγίσουν τα φυσικά μεγέθη μέσω της εκτέλεσης των εργαστηριακών ασκήσεων 1 και 2. Να γίνεται υπόμνηση μέρους του περιεχομένου της ενότητας 1.3 όπου και όταν αυτό προαπαιτείται για τη διδασκαλία των επομένων ενοτήτων.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Εργαστηριακές Ασκήσεις 1 (μόνο το πείραμα 3) και 2.
Κεφάλαιο 2. Κινήσεις
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 5 – 7
ΥΛΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΗ
Να μη διδαχθεί. Να ενσωματωθούν παραδείγματα για την έννοια της κίνησης κατά τη διδασκαλία των επόμενων υποενοτήτων.
2.1. Περιγραφή της κίνησης
Να μη διδαχθεί. Να γίνουν μόνο οι δραστηριότητες «Προσδιορισμός της θέσης σώματος» και «Σημείο αναφοράς και μετατόπιση».
Να διδαχθούν οι υποενότητες:
«Χρονικό διάστημα»,
«Τροχιά»
Παρατηρήσεις
Το επίπεδο παρουσίασης των εννοιών είναι υψηλό για το επίπεδο των μαθητών.
Επειδή προαπαιτούνται μη διδαγμένες μαθηματικές έννοιες να μη γίνει επέκταση στη διανυσματική θεώρηση της μετατόπισης. Στην Α΄ Λυκείου θα παρουσιασθεί η μετατόπιση αναλυτικά.
Μέσω των δραστηριοτήτων θα εισαχθούν και θα οριστούν οι έννοιες που απαιτούνται για την περιγραφή της κίνησης.
2.2 Η έννοια της ταχύτητας
Να διδαχθούν η εισαγωγή και οι υποενότητες:
Η εισαγωγή «Η έννοια της ταχύτητας»
«Μέση ταχύτητα στην καθημερινή γλώσσα»
«Στιγμιαία ταχύτητα στην καθημερινή γλώσσα»
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Διανυσματική περιγραφή της ταχύτητας». Ο διανυσματικός χαρακτήρας της ταχύτητας θα εξετασθεί αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
2.3 Κίνηση με σταθερή ταχύτητα
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Η ευθύγραμμη ομαλή κίνηση με τις αντίστοιχες γραφικές παραστάσεις θα μελετηθεί αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
2.4. Κίνηση με μεταβαλλόμενη ταχύτητα
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Η μεταβαλλόμενη κίνηση θα μελετηθεί στην Α’ Λυκείου
Οι τελευταίες υποενότητες αφαιρούνται ώστε να υπάρξει η δυνατότητα για τη διδασκαλία ενοτήτων που λόγω έλλειψης χρόνου δεν διδάσκονται.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 3,4,6,8
Οι ερωτήσεις, εφαρμογές και ασκήσεις να παρουσιασθούν ως συμπλήρωμα ή εμπέδωση του κάθε μαθήματος.
Κεφάλαιο 3. Δυνάμεις
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 10 – 12
«Κίνηση και αλληλεπίδραση: Δυο γενικά χαρακτηριστικά της ύλης»
Να διδαχθεί.
3.1. Η έννοια της δύναμης.
Να διδαχθεί.
3.2. Δύο σημαντικές δυνάμεις στον κόσμο.
Να διδαχθεί.
3.3. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων.
- Να διδαχθούν οι υποενότητες, παράγραφοι:
- Σύνθεση δυνάμεων - συνισταμένη
- Σύνθεση δυνάμεων με την ίδια διεύθυνση,
- Σύνθεση δυνάμεων με διαφορετικές διευθύνσεις,
- Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- Δύναμη που ασκείται από τραχιά επιφάνεια,
- Ανάλυση δύναμης.
Παρατηρήσεις
Οι υποενότητες αυτές εισάγουν εφαρμογές σύνθεσης και ανάλυσης δυνάμεων σε δύο διαστάσεις.
Οδηγούν στο να αφιερωθεί πολύς χρόνος σε επίλυση δύσκολων για την συγκεκριμένη ηλικία ασκήσεων. Ο χρόνος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατανόηση των αντίστοιχων φαινομένων και νόμων σε μία διάσταση.
Εφαρμογές σε δύο διαστάσεις θα εξετασθούν αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
3.4. Δύναμη και ισορροπία.
Να διδαχθεί.
Να δοθεί έμφαση στην έννοια αδράνειας και όχι στην ιστορική αναφορά για το Γαλιλαίο.
3.5. Ισορροπία υλικού σημείου.
-Να διδαχθεί η εισαγωγή
-Να μη διδαχθούν η υποενότητα «Ανάλυση δυνάμεων και ισορροπία» και το παράδειγμα 3.2.
3.6. Δύναμη και μεταβολή της ταχύτητας.
Να διδαχθεί.
3.7. Δύναμη και αλληλεπίδραση.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Εφαρμογές».
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 7,12,13.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Πραγματοποίηση εργαστηριακής άσκησης 7 «Νόμος του Hooke».
Κεφάλαιο 4. Πίεση
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 10-12
4.1. Πίεση.
Να διδαχθεί η εισαγωγή «Πίεση και δύναμη δύο διαφορετικές έννοιες».
Να διδαχθεί η ενότητα «4.1 Πίεση».
Να μη διδαχθεί το παράδειγμα της εικόνας 4.4 για την διείσδυση της πινέζας.
Παρατηρήσεις
Το συγκεκριμένο παράδειγμα αν και στοχεύει στη διαφοροποίηση της έννοιας της δύναμης από την έννοια της πίεσης είναι δυσνόητο. Ο ίδιος στόχος επιτυγχάνεται πιο εύκολα στην παράγραφο 4.4.
4.2. Υδροστατική πίεση.
Να διδαχθεί.
4.3. Ατμοσφαιρική πίεση.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Πως υπολογίζουμε την ατμοσφαιρική πίεση;»
Παρατηρήσεις
Ο συγκεκριμένος υπολογισμός δεν προσθέτει ουσιαστικά στην κατανόηση της έννοιας της ατμοσφαιρικής πίεσης και οδηγεί στο να αφιερωθεί δυσανάλογα πολύς χρόνος σε επίλυση ασκήσεων.
4.4. Μετάδοση των πιέσεων στα ρευστά – Αρχή του Πασκάλ.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η δραστηριότητα «Μετάδοση πιέσεων» στο τέλος της ενότητας.
Παρατηρήσεις
Αν η δραστηριότητα ερμηνευθεί μέσω της μεταβολής της πίεσης που ασκείται στο υγρό απαιτείται αρκετά πολύπλοκη επεξεργασία. Αν ερμηνευθεί μέσω της άνωσης είναι έννοια που δεν έχει ακόμη διδαχθεί.
4.5. Άνωση – Αρχή του Αρχιμήδη.
Να διδαχθεί.
4.6. Πλεύση.
Να μη διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 8,9.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Να γίνει η εργαστηριακή άσκηση 9 «Άνωση – Αρχή του Αρχιμήδη».
Κεφάλαιο 5. Ενέργεια
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 7 – 8
«Ενέργεια μια θεμελιώδης έννοια της Φυσικής»
Να διδαχθεί.
5.1 Έργο και ενέργεια.
Να διδαχθεί η 5.1 «Έργο και ενέργεια».
Να μη διδαχθεί από την 5.1 η δεύτερη παράγραφος (ιστορία της έννοιας του έργου).
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Περιπτώσεις έργου»
- «Β. Δύναμη πλάγια σε σχέση με την μετατόπιση»
Παρατηρήσεις
Αφαιρούνται διότι οδηγούν στο να αφιερωθεί δυσανάλογα πολύς χρόνος σε επίλυση ασκήσεων που δεν έχουν να προσφέρουν σημαντικά στην κατανόηση των εννοιών.
Άλλωστε η μελέτη του έργου θα γίνει αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου. Σε αυτό το επίπεδο (Β΄ Γυμνασίου) ο χρόνος μελέτης να αφιερωθεί σε εισαγωγικές εφαρμογές όπου η δύναμη και η μετατόπιση είναι συγγραμμικές.
5.2. Δυναμική – Κινητική ενέργεια. Δύο βασικές μορφές ενέργειας
Να διδαχθεί.
5.3. Η μηχανική ενέργεια και η διατήρησή της.
Να διδαχθεί.
Από την υποενότητα «Έργο και μηχανική ενέργεια» να διδαχθεί μόνο το μέρος της τελευταίας παραγράφου « … Το άθροισμα της δυναμικής …» ως και τον τύπο με το οποίο ορίζεται η μηχανική ενέργεια.
Το παράδειγμα 5.4 να διδαχθεί δυνητικά, ανάλογα με το επίπεδο της τάξης.
Παρατηρήσεις
Το έργο έχει ήδη συσχετισθεί με την μεταβολή της ενέργειας (5.1). Σε αυτό το επίπεδο είναι πολύπλοκο να συσχετισθεί το έργο με μετατροπή ενέργειας από μία μορφή σε άλλη.
Προτείνουμε τον περιορισμό στον ορισμό της μηχανικής ενέργειας και αποφεύγουμε αναφορές που πιθανόν να δυσκολέψουν τους μαθητές.
5.4. Μορφές και μετατροπές ενέργειας.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Θεμελιώδεις μορφές ενέργειας»
Τα μοντέλα του μικρόκοσμου θα εισαχθούν με έννοιες της θερμότητας.
5.5. Διατήρηση της ενέργειας.
Να διδαχθεί.
5.6. Πηγές ενέργειας.
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Έχει διδαχθεί στο Δημοτικό. Αφαιρείται ώστε να υπάρξει χρόνος για τη διδασκαλία ενοτήτων που λόγω έλλειψης χρόνο δεν διδάσκονται. Προτείνεται η παρουσίαση τους μέσω διαθεματικών δραστηριοτήτων αν υπάρξει χρόνος.
5.7. Απόδοση μιας μηχανής.
Να μη διδαχθεί.
5.8. Ισχύς.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Ισχύς και κίνηση». Θα μελετηθεί στην Α΄ Λυκείου.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 12γ, 13γ,16,17.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 6. Θερμότητα.
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 2-3
«Η Θερμότητα και ανθρώπινος πολιτισμός».
Να διδαχθεί.
6.1. Θερμόμετρα και μέτρηση θερμοκρασίας.
Να μη διδαχθεί.
6.2. Θερμότητα: Μια μορφή ενέργειας.
Να διδαχθεί.
Επισήμανση: Να αποφευχθούν οι παρανοήσεις που εισάγονται με την πρόταση «η μεταφορά θερμότητας σταματάει….» που βρίσκεται στο τέλος της υποενότητας «Θερμική ισορροπία».
6.3. Πώς μετράμε τη θερμότητα.
Να μη διδαχθεί.
6.4. Θερμοκρασία, θερμότητα και μικρόκοσμος
Να διδαχθεί
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Θερμική ενέργεια»
- «Δυνάμεις μεταξύ μορίων και εσωτερική ενέργεια σώματος»,
- «Η θερμότητα και η αρχή διατήρηση της ενέργειας».
Επισήμανση:
Να αποφευχθούν οι παρανοήσεις που εισάγονται με τη διατύπωση «Μεταφορά θερμότητας» της υποενότητας «Μεταφορά θερμότητας και θερμική ισορροπία».
6.5. Θερμική διαστολή και συστολή
Να μη διδαχθεί
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 4, 5δ, 6,7, 8,11.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 7. Αλλαγές κατάστασης
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 2-3
Η Εισαγωγή «Η θερμότητα προκαλεί μεταβολές».
Να διδαχθεί
7.1. Αλλαγές κατάστασης και θερμότητα
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθούν όσα αναφέρονται στην υποενότητα «Θερμότητα τήξης και βρασμού» από την παράγραφο «Όταν σε ένα υγρό…» έως το τέλος της ενότητας 7.1.
Παρατηρήσεις
Οι παράγραφοι που αφαιρούνται δεν προσφέρουν σημαντικά στην εννοιολογική κατανόηση των εννοιών αλλά μάλλον μειώνουν χρόνο που θα μπορούσε να αφιερωθεί για την παραγωγικότερη διδασκαλία άλλης βασικής ενότητας / γνώσης.
7.2. Μικροσκοπική μελέτη των αλλαγών κατάστασης.
Να μη διδαχθεί.
7.3. Εξάτμιση και συμπύκνωση.
Να διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Το σωματιδιακό μοντέλο που εισάγεται είναι απλό και έχει τις λιγότερες παρανοήσεις σε σχέση με τη διαστολή, τη διάδοση. Προτείνεται η αξιοποίηση του σχετικού υποστηρικτικού υλικού για τη Β΄ Γυμνασίου που έχει αναρτηθεί στην πλατφόρμα του Ψηφιακού Σχολείου.
Επισήμανση: Να προσεχθούν οι πιθανές παρανοήσεις που εισάγει ο χρωματισμός των μορίων με το χρώμα του υγρού.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ η άσκηση 3.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 8. Διάδοση θερμότητας
Να μη διδαχθεί.
Φυσική Β΄ Τάξης Εσπερινού Γυμνασίου
Διδακτέα ύλη – Διαχείριση Διδακτέας ύλης (1 ώρα εβδομαδιαίως)
Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή.
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 2
1.1. Οι φυσικές επιστήμες και η μεθοδολογία τους.
Να μη διδαχθεί.
1.2. Η επιστημονική μέθοδος.
Να μη διδαχθεί. Την επιστημονική μέθοδο οι μαθητές θα την προσεγγίσουν κατά την εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων.
1.3. Τα φυσικά μεγέθη και οι μονάδες τους.
Να μη διδαχθεί από το βιβλίο αλλά να γίνει εργαστηριακή διδασκαλία. Οι μαθητές θα προσεγγίσουν τα φυσικά μεγέθη μέσω της εκτέλεσης των εργαστηριακών ασκήσεων 1 και 2. Να γίνεται υπόμνηση μέρους του περιεχομένου της ενότητας 1.3 όπου και όταν αυτό προαπαιτείται για τη διδασκαλία των επομένων ενοτήτων.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Εργαστηριακές Ασκήσεις 1 (μόνο το πείραμα 3) και 2.
Κεφάλαιο 2. Κινήσεις
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 3- 4
ΥΛΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΗ.
Να μη διδαχθεί. Να ενσωματωθούν παραδείγματα για την έννοια της κίνησης κατά τη διδασκαλία των επόμενων υποενοτήτων.
2.1. Περιγραφή της κίνησης.
Να μη διδαχθεί. Να γίνουν μόνο οι δραστηριότητες «Προσδιορισμός της θέσης σώματος» και «Σημείο αναφοράς και μετατόπιση».
Να διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Χρονικό διάστημα»,
- «Τροχιά».
Παρατηρήσεις
Το επίπεδο παρουσίασης των εννοιών είναι υψηλό για το επίπεδο των μαθητών.
Επειδή προαπαιτούνται μη διδαγμένες μαθηματικές έννοιες να μη γίνει επέκταση στη διανυσματική θεώρηση της μετατόπισης. Στην Α΄ Λυκείου θα παρουσιασθεί η μετατόπιση αναλυτικά.
Μέσω των δραστηριοτήτων θα εισαχθούν και θα οριστούν οι έννοιες που απαιτούνται για την περιγραφή της κίνησης.
2.2 Η έννοια της ταχύτητας.
Να διδαχθούν η εισαγωγή και οι υποενότητες:
- Η εισαγωγή «Η έννοια της ταχύτητας»
- «Μέση ταχύτητα στην καθημερινή γλώσσα»
- «Στιγμιαία ταχύτητα στην καθημερινή γλώσσα»
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Διανυσματική περιγραφή της ταχύτητας».
Ο διανυσματικός χαρακτήρας της ταχύτητας θα εξετασθεί αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
2.3 Κίνηση με σταθερή ταχύτητα.
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Η ευθύγραμμη ομαλή κίνηση με τις αντίστοιχες γραφικές παραστάσεις θα μελετηθεί αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
2.4. Κίνηση με μεταβαλλόμενη ταχύτητα.
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Η μεταβαλλόμενη κίνηση θα μελετηθεί στην Α’ Λυκείου.
Οι τελευταίες υποενότητες αφαιρούνται ώστε να υπάρξει η δυνατότητα για τη διδασκαλία ενοτήτων που λόγω έλλειψης χρόνου δεν διδάσκονται.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 3,4,6,8.
Οι ερωτήσεις, εφαρμογές και ασκήσεις να παρουσιασθούν ως συμπλήρωμα ή εμπέδωση του κάθε μαθήματος.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 3. Δυνάμεις
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 7-8
«Κίνηση και αλληλεπίδραση: Δυο γενικά χαρακτηριστικά της ύλης».
Να διδαχθεί.
3.1. Η έννοια της δύναμης.
Να διδαχθεί.
3.2. Δύο σημαντικές δυνάμεις στον κόσμο.
Να διδαχθεί.
3.3. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων.
- Να διδαχθούν οι υποενότητες, παράγραφοι:
- Σύνθεση δυνάμεων - συνισταμένη,
- Σύνθεση δυνάμεων με την ίδια διεύθυνση,
- Σύνθεση δυνάμεων με διαφορετικές διευθύνσεις,
- Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- Δύναμη που ασκείται από τραχιά επιφάνεια,
- Ανάλυση δύναμης.
Παρατηρήσεις
Οι υποενότητες αυτές εισάγουν εφαρμογές σύνθεσης και ανάλυσης δυνάμεων σε δύο διαστάσεις.
Οδηγούν στο να αφιερωθεί πολύς χρόνος σε επίλυση δύσκολων για την συγκεκριμένη ηλικία ασκήσεων. Ο χρόνος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατανόηση των αντίστοιχων φαινομένων και νόμων σε μία διάσταση.
Εφαρμογές σε δύο διαστάσεις θα εξετασθούν αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου.
3.4. Δύναμη και ισορροπία.
Να διδαχθεί.
Να δοθεί έμφαση στην έννοια αδράνειας και όχι στην ιστορική αναφορά για το Γαλιλαίο.
3.5. Ισορροπία υλικού σημείου.
-Να διδαχθεί η εισαγωγή
-Να μη διδαχθούν η υποενότητα «Ανάλυση δυνάμεων και ισορροπία» και το παράδειγμα 3.2. (σελ. 54-55).
3.6. Δύναμη και μεταβολή της ταχύτητας.
Να διδαχθεί.
3.7. Δύναμη και αλληλεπίδραση.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Εφαρμογές».
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 7,12,13.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται. Στοιχεία της εργαστηριακής άσκησης 7 «Νόμος του Hooke» προτείνεται να αξιοποιηθούν κατά τη διδασκαλία.
Κεφάλαιο 4. Πίεση
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 5-6
4.1. Πίεση.
Να διδαχθεί η εισαγωγή «Πίεση και δύναμη δύο διαφορετικές έννοιες».
Να διδαχθεί η ενότητα «4.1 Πίεση».
Να μη διδαχθεί το παράδειγμα της εικόνας 4.4 για την διείσδυση της πινέζας.
Παρατηρήσεις
Το συγκεκριμένο παράδειγμα αν και στοχεύει στη διαφοροποίηση της έννοιας της δύναμης από την έννοια της πίεσης είναι δυσνόητο. Ο ίδιος στόχος επιτυγχάνεται πιο εύκολα στην παράγραφο 4.4.
4.2. Υδροστατική πίεση.
Να διδαχθεί.
4.3. Ατμοσφαιρική πίεση.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Μέτρηση της ατμοσφαιρικής πίεσης».
Παρατηρήσεις
Ο συγκεκριμένος υπολογισμός δεν προσθέτει ουσιαστικά στην κατανόηση της έννοιας της ατμοσφαιρικής πίεσης και οδηγεί στο να αφιερωθεί δυσανάλογα πολύς χρόνος σε επίλυση ασκήσεων.
4.4. Μετάδοση των πιέσεων στα ρευστά – Αρχή του Πασκάλ.
Να μη διδαχθεί.
4.5. Άνωση – Αρχή του Αρχιμήδη.
Να διδαχθεί.
4.6. Πλεύση.
Να μη διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 8,9.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται. Στοιχεία της εργαστηριακής άσκησης 9 «Άνωση – Αρχή του Αρχιμήδη» προτείνεται να αξιοποιηθούν κατά τη διδασκαλία.
Κεφάλαιο 5. Ενέργεια
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 3-4
«Ενέργεια μια θεμελιώδης έννοια της Φυσικής».
Να διδαχθεί.
5.1 Έργο και ενέργεια.
Να διδαχθεί η 5.1 «Έργο και ενέργεια».
Να μη διδαχθεί από την 5.1 η δεύτερη παράγραφος (ιστορία της έννοιας του έργου).
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Περιπτώσεις έργου»
- «Β. Δύναμη πλάγια σε σχέση με την μετατόπιση»
Παρατηρήσεις
Αφαιρούνται διότι οδηγούν στο να αφιερωθεί δυσανάλογα πολύς χρόνος σε επίλυση ασκήσεων που δεν έχουν να προσφέρουν σημαντικά στην κατανόηση των εννοιών.
Άλλωστε η μελέτη του έργου θα γίνει αναλυτικά στην Α΄ Λυκείου. Σε αυτό το επίπεδο (Β΄ Γυμνασίου) ο χρόνος μελέτης να αφιερωθεί σε εισαγωγικές εφαρμογές όπου η δύναμη και η μετατόπιση είναι συγγραμμικές.
5.2. Δυναμική – Κινητική ενέργεια. Δύο βασικές μορφές ενέργειας.
Να διδαχθεί.
5.3. Η μηχανική ενέργεια και η διατήρησή της.
Να διδαχθεί.
Από την υποενότητα «Έργο και μηχανική ενέργεια» να διδαχθεί μόνο το μέρος της τελευταίας παραγράφου « … Το άθροισμα της δυναμικής …» ως και τον τύπο με το οποίο ορίζεται η μηχανική ενέργεια.
Το παράδειγμα 5.4 να διδαχθεί δυνητικά, ανάλογα με το επίπεδο της τάξης.
Παρατηρήσεις
Το έργο έχει ήδη συσχετισθεί με την μεταβολή της ενέργειας (5.1). Σε αυτό το επίπεδο είναι πολύπλοκο να συσχετισθεί το έργο με μετατροπή ενέργειας από μία μορφή σε άλλη.
Προτείνουμε τον περιορισμό στον ορισμό της μηχανικής ενέργειας και αποφεύγουμε αναφορές που πιθανόν να δυσκολέψουν τους μαθητές.
5.4. Μορφές και μετατροπές ενέργειας
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Έχει διδαχθεί στο Δημοτικό. Προτείνεται η παρουσίαση τους μέσω διαθεματικών δραστηριοτήτων, αν υπάρξει χρόνος.
5.5. Διατήρηση της ενέργειας.
Να μη διδαχθεί.
5.6. Πηγές ενέργειας.
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Όπως και για την 5.4 “Μορφές και μετατροπές ενέργειας”, έχει διδαχθεί στο Δημοτικό και προτείνεται η παρουσίασή τους μέσω διαθεματικών δραστηριοτήτων, αν υπάρξει χρόνος.
5.7. Απόδοση μιας μηχανής.
Να μη διδαχθεί.
5.8. Ισχύς.
Να μη διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
- ΟΧΙ οι ασκήσεις 12γ, 13γ,16,17.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 6. Θερμότητα.
Να μη διδαχθεί.
Κεφάλαιο 7. Αλλαγές κατάστασης
Να μη διδαχθεί.
Κεφάλαιο 8. Διάδοση θερμότητας
Να μη διδαχθεί.
Φυσική Γ΄ Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου
Διδακτέα ύλη – Διαχείριση Διδακτέας ύλης
Κεφάλαιο 1. Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 8-10
«Από το κεχριμπάρι στον υπολογιστή»
Να διδαχθεί.
1.1. Γνωριμία με την ηλεκτρική δύναμη.
Να διδαχθεί.
1.2. Το ηλεκτρικό φορτίο.
Να διδαχθεί.
1.3. Το ηλεκτρικό φορτίο στο εσωτερικό του ατόμου.
Να διδαχθεί.
1.4. Τρόποι ηλέκτρισης και η μικροσκοπική ερμηνεία.
Να διδαχθεί.
Η υποενότητα «Αγωγοί και μονωτές» να διδαχθεί χωρίς έμφαση στις λεπτομέρειες του μικροσκοπικού μοντέλου.
Να μη διδαχθούν:
- η Δραστηριότητα με την εικόνα 1.20 «Διαμοιρασμός φορτίου της σφαίρας»
- η υποενότητα «ηλέκτριση με επαγωγή»
- η υποενότητα «ηλέκτριση μονωτών με επαγωγή»
Παρατηρήσεις
Τα θέματα που θα διδαχθούν προτείνεται να υποστηριχθούν με την αξιοποίηση του σχετικού υλικού για τη Γ΄ Γυμνασίου που έχει αναρτηθεί στην πλατφόρμα του Ψηφιακού Σχολείου. Οι ενότητες που αφαιρούνται δεν προσφέρουν σημαντικά σε αυτό το επίπεδο στην εννοιολογική κατανόηση και αφαιρούν χρόνο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί πιο παραγωγικά. Θα παρουσιασθούν αναλυτικά στη Β’ Λυκείου.
1.5. Νόμος του Κουλόμπ.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Έλξη μεταξύ φορτισμένου και ουδέτερου σώματος».
1.6. Το ηλεκτρικό πεδίο.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Περιγραφή του ηλεκτρικού πεδίου».
- «Ηλεκτρικές δυναμικές γραμμές».
- «Ηλεκτρική θωράκιση».
- «Ηλεκτρικό πεδίο και ενέργεια».
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
- ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
- Να μη γίνουν οι ασκήσεις 1 και 3.
Η άσκηση 2 να διδαχθεί ανάλογα με τις δυνατότητες των μαθητών.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Εργ. Άσκηση 1 «Ηλεκτρικές αλληλεπιδράσεις»,
Παρατηρήσεις
Να μη γίνουν οι δραστηριότητες ούτε να απαντηθούν οι ερωτήσεις για την ηλέκτριση με επαγωγή.
Οι ερωτήσεις του εργαστηριακού οδηγού και του τετραδίου εργασιών να αποτελέσουν οδηγό για την διδασκαλία του 1.4.
Κεφάλαιο 2. Ηλεκτρικό ρεύμα
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 12-14
2.1. Το ηλεκτρικό ρεύμα.
- Να διδαχθεί η εισαγωγή «Ηλεκτρικό ρεύμα και σύγχρονος πολιτισμός».
- Να διδαχθεί η 2.1 «Το ηλεκτρικό ρεύμα» (σε μακρο- και μικρο- επίπεδο).
2.2 Το ηλεκτρικό κύκλωμα.
Να διδαχθεί
Στην υποενότητα «Η διαφορά δυναμικού στο ηλεκτρικό κύκλωμα» να μη δοθεί έμφαση στους ορισμούς.
Να μη διδαχθεί η παράγραφος «Ταχύτητα των ηλεκτρονίων στο ηλεκτρικό κύκλωμα».
Θα γίνει λειτουργική νοηματοδότηση της έννοιας «διαφορά δυναμικού» μέσα από τις εργαστηριακές ασκήσεις του κεφαλαίου (Εργ. Ασκ. 4 και 5).
Θα εξετασθεί στην Β’ Λυκείου.
Στην παράγραφο «Προέλευση ηλεκτρονίων σ’ ένα κύκλωμα.» να προσεχθούν οι παρανοήσεις που εισάγει η φράση «πηγή ηλεκτρονίων».
2.3 Ηλεκτρικά δίπολα.
- Να διδαχθούν η εισαγωγή και οι υποενότητες:
- «Αντίσταση του διπόλου»,
- «Νόμος του Ωμ».
Να μη διδαχθεί το τμήμα που αρχίζει με τη φράση «Ισχύει ο νόμος του Ωμ για κάθε ηλεκτρικό δίπολο;» έως το τέλος της υποενότητας.
- Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Ο νόμος του Ohm και μικρόκοσμος».
- «Μικροσκοπική ερμηνεία της αντίστασης ενός μεταλλικού αγωγού».
Παρατηρήσεις
Θα εξετασθούν στην Β’ Λυκείου.
Η εννοιολογική και φορμαλιστική δομή σε αυτό το επίπεδο έχει ήδη ολοκληρωθεί και οι συγκεκριμένες υποενότητες δεν προσφέρουν σημαντικά αλλά μάλλον αφαιρούν χρόνο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγικότερη διδασκαλία άλλης βασικής ενότητας/γνώσης.
2.4. Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού.
Να μη διδαχθεί.
2.5. Εφαρμογές αρχών διατήρησης στη μελέτη απλών ηλεκτρικών κυκλωμάτων.
Να διδαχθούν οι υποενότητες
- «Σύνδεση αντιστατών»,
- «Σύνδεση δύο αντιστατών σε σειρά»,
- «Παράλληλη σύνδεση αντιστατών».
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Κύκλωμα σύνδεσης σε σειρά»,
- «Κύκλωμα σε παράλληλη σύνδεση».
Παρατηρήσεις
Η εννοιολογική και φορμαλιστική δομή θα παρουσιασθεί επαρκώς στις αμέσως επόμενες υποενότητες. Οι αφαιρούμενες υποενότητες δεν προσφέρουν σημαντικά αλλά μάλλον αφαιρούν χρόνο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγικότερη διδασκαλία άλλης βασικής ενότητας/γνώσης.
Να δοθεί έμφαση στην έννοια της ισοδύναμης αντίστασης και να υποβαθμιστεί η διαδικασία απόδειξης των σχ. 2.19. και 2.22.
Προτείνεται η αξιοποίηση του σχετικού υποστηρικτικού υλικού για τη Γ΄ Γυμνασίου που έχει αναρτηθεί στην πλατφόρμα του Ψηφιακού Σχολείου.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που αφαιρέθηκε.
Να μη διδαχθούν ασκήσεις με κυκλώματα που περιλαμβάνουν περισσότερες από δύο αντιστάσεις ή από μία πηγή.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Να γίνουν οι Εργαστηριακές Ασκήσεις
- 2 (Ν. Ohm),
- 4 (Σύνδεση αντιστατών σε σειρά),
- 5 (Σύνδεση αντιστατών παράλληλα),
- 6 (Διακοπή και βραχυκύκλωμα).
Κεφάλαιο 3. Ηλεκτρική ενέργεια
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 4
3.1. Θερμικά αποτελέσματα του θερμικού ρεύματος.
Να διδαχθεί:
- η εισαγωγή «Ηλεκτρική ενέργεια και σύγχρονη ζωή».
- η αρχική παράγραφος της ενότητας 3.1.
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες
- «Πειραματική μελέτη του φαινομένου Τζάουλ»,
- «Νόμος Τζάουλ»,
- «Ερμηνεία φαινομένου Τζάουλ».
Παρατηρήσεις
Αφαιρούνται διότι:
α) έχει ήδη αφαιρεθεί προαπαιτούμενη σχέση από το περιεχόμενο της Β΄ Γυμνασίου,
β) οδηγούν στο να αφιερωθεί δυσανάλογα πολύς χρόνος σε επίλυση ασκήσεων που δεν έχουν να προσφέρουν σημαντικά στην κατανόηση των εννοιών.
Να διδαχθεί η υποενότητα «Εφαρμογές του φαινομένου Τζάουλ».
3.2 Χημικά αποτελέσματα του Ηλεκτρικού ρεύματος.
Να μη διδαχθεί.
3.3 Μαγνητικά αποτελέσματα ηλεκτρικού ρεύματος.
Να μη διδαχθεί.
3.4 Ηλεκτρική και μηχανική ενέργεια.
Να μη διδαχθεί.
3.5 Βιολογικά αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος.
Να μη διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Υπάρχει μερική επικάλυψη με την υποενότητα «αποτελέσματα ηλεκτρικού ρεύματος».
Εμπεριέχονται λεπτομέρειες που δεν προσφέρουν σημαντικά αλλά μάλλον αφαιρούν χρόνο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγικότερη διδασκαλία άλλης βασικής ενότητας / γνώσης.
3.6. Ενέργεια και ισχύς του ηλεκτρικού ρεύματος.
Να διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 4. Ταλαντώσεις
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 4
4.1. Ταλαντώσεις.
Να διδαχθεί:
- η εισαγωγή «Περιοδικές κινήσεις»
- η ενότητα 4.1 «Ταλαντώσεις»
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Δύναμη στην απλή αρμονική ταλάντωση».
4.2. Μεγέθη που χαρακτηρίζουν μια ταλάντωση.
Να διδαχθεί.
4.3. Ενέργεια και ταλάντωση.
Να διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Να γίνει η Εργ. Άσκηση 7. Πειραματικός έλεγχος των νόμων του απλού εκκρεμούς.
Κεφάλαιο 5. Μηχανικά κύματα
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 5-7
5.1 Μηχανικά κύματα.
Να διδαχθεί:
- η εισαγωγή «Η ενέργεια ταξιδεύει»
- η ενότητα 5.1
5.2. Κύμα και ενέργεια.
Να διδαχθεί
5.3. Χαρακτηριστικά μεγέθη του κύματος.
Να διδαχθεί η πρώτη υποενότητα.
Να μη διδαχθεί η απόδειξη της εξίσωσης υ = λf.
Να μη διδαχθούν οι υποενότητες:
- «Κυματικά φαινόμενα: Ανάκλαση και διάθλαση μηχανικών κυμάτων»,
- «Ανάκλαση»,
- «Διάθλαση».
Παρατηρήσεις
Αφαιρούνται διότι
α) θα διδαχθούν αναλυτικά στη Γ΄ Λυκείου,
β) οι έννοιες ανάκλαση και διάθλαση θα παρουσιασθούν σε επόμενο κεφάλαιο για το φως.
5.4. Ήχος.
Να διδαχθεί.
Παρατηρήσεις
Οδηγία για την ανάγνωση των εικόνων 5.10. και 5.15. «Παρουσιάζουν την αλλαγή της τιμής της ατμοσφαιρικής πίεσης λόγω της διάδοσης του ηχητικού κύματος. Η τιμή της πίεσης αλλάζει γύρω από την κανονική τιμή της ατμοσφαιρικής πίεσης».
5.5. Υποκειμενικά χαρακτηριστικά του ήχου.
Να διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί (π.χ. ερώτηση 17).
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Να γίνει η εργ. Άσκηση 9 (Μελέτη κυμάτων) σε ρόλο συμπλήρωσης του βιβλίου και όχι υποκατάστασής του.
Παρατηρήσεις
Υπάρχει πρόβλημα λόγω χρήσης του στάσιμου κύματος στη μελέτη του τρέχοντος. Από την εργαστηριακή άσκηση 9 να γίνει μόνο το Πείραμα 1 και από αυτό όχι η ερώτηση 5.
Κεφάλαιο 6. Φύση και διάδοση του φωτός
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 3
6.1. Φως: όραση και ενέργεια.
Να διδαχθεί η εισαγωγή «Φως από το μύθο στην τεχνολογία».
Επισήμανση:
Προαπαιτούμενη έννοια είναι το φωτόνιο που διδάσκεται στην τελευταία σελίδα του βιβλίου της Β΄ Γυμνασίου η οποία δεν έχει διδαχθεί. Η παρουσίαση της έννοιας να περιοριστεί στα αναγκαία για τη μελέτη της συγκεκριμένης ενότητας.
Να διδαχθεί η 6.1.
6.2. Διάδοση του φωτός.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Αρχή του ελαχίστου χρόνου».
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί .
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 7. Ανάκλαση του φωτός
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 2
7.1. Ανάκλαση του φωτός.
Να διδαχθεί.
Να μη διδαχθεί το ένθετο:
«Ανάκλαση και αρχή του ελαχίστου χρόνου».
7.2. Εικόνες σε καθρέφτες: είδωλα.
Να διδαχθούν μόνο οι υποενότητες:
«Εικόνες σε καθρέπτες: είδωλα»
«Επίπεδοι καθρέπτες»
7.3. Προσδιορισμός ειδώλου σε κοίλους και κυρτούς καθρέφτες.
Να μη διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Δεν προτείνεται.
Κεφάλαιο 8. Διάθλαση του φωτός
Προτεινόμενες ώρες διδασκαλίας 3-4
8.1. Διάθλαση του φωτός.
Να διδαχθεί η ενότητα «Διάθλαση του φωτός».
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Διάθλαση και αρχή του ελαχίστου χρόνου».
Να μη διδαχθεί η υποενότητα «Νόμος της διάθλασης (του Snell)».
8.2. Εφαρμογές της διάθλασης του φωτός.
Να μη διδαχθεί.
8.3. Ανάλυση φωτός.
Να μη διδαχθεί.
8.4. Το χρώμα.
Να μη διδαχθεί.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ.
ΟΧΙ ερωτήσεις, ασκήσεις ή επιμέρους ερωτήματα τα οποία αναφέρονται σε ύλη που έχει αφαιρεθεί.
Εργαστηριακή δραστηριότητα
Να γίνει η εργ. άσκηση 12 (Διάθλαση).
Κεφάλαιο 9. Φακοί και οπτικά Όργανα
Να μη διδαχθεί.
Κεφάλαιο 10: Ο Ατομικός Πυρήνας
Να μη διδαχθεί.
Κεφάλαιο 11: Πυρηνικές αντιδράσεις
Να μη διδαχθεί.
Φυσική Γ΄ Τάξης Εσπερινού Γυμνασίου
Όπως στο Ημερήσιο Γυμνάσιο
